पोखरा स्पोर्टस । राष्ट्रिय खेलकुद परिषद (राखेप)का पूर्व सदस्य सचिब युवराज लामाले सामाजिक सञ्जालमा निष्क्रिय खेल संघहरुका विषयमा आफ्ना बिचार अघि सार्दै ती खेल संघहरु नेपाली खेलकुदको विकासको वाधक बनेको जनाएका छन् ।
‘निष्क्रिय राष्ट्रिय खेल संघमा किन अडिन्छन् पदाधिकारीहरू ?’ विषयमा आफ्नो भनाई अघि सार्दै पूर्व सदस्य सचिब लामाले नेपाली खेलकुदमा पदको राजनिती स्पष्ट रहेको जनाउँदै सक्रियता, पारदर्शिता, र जवाफदेहितालाई मापदण्ड बनाएर मात्र संघको मान्यता नवीकरण गर्ने व्यवस्था गर्न सके, खेलकुदमा देखिएको यो “लिसो संस्कार” अन्त्य गर्न सकिने उल्लेख गरेका छन् ।
उनले लेखेका छन्–‘नेपालको खेलकुद संरचना हेर्दा एउटा चासो लाग्दो र विडम्बनापूर्ण पक्ष देखिन्छ, कतिपय राष्ट्रिय खेल संघहरू वर्षौँ देखि निष्क्रिय छन्, तर तिनका पदाधिकारीहरू आफ्नो कुर्सीमा लिसो झैँ टाँसिएका छन् । प्रश्न उठ्छ ,जब संघ नै निष्क्रिय छ, सदस्य सक्रिय छैनन्, प्रतियोगिता छैनन्, तब किन पदाधिकारीहरू अडिरहन्छन् ? यसको उत्तर नेपालमा खेलकुद र पदको राजनीति बुझ्दा प्रस्ट हुन्छ ।’
स्रोत र सुविधा पहुँच
निष्क्रिय संघले पनि सरकारी अनुदान, अन्तर्राष्ट्रिय निकायबाट आएको प्रोत्साहन रकम, वा तालिम तथा प्रतियोगिताको बजेट पाउँछ ।
नेपाल ओलम्पिक कमिटी वा अन्तर्राष्ट्रिय महासंघ मार्फत विदेश भ्रमणको अवसर पनि प्राप्त हुन्छ । यी भ्रमणमा आवास, भत्ता, सत्कार जस्ता सुविधाले पदको आकर्षण बढाउँछ ।
हैसियत र पहुँचको राजनीति
संघको अध्यक्ष वा महासचिव हुनु केवल पदको अधिकार होइन । यो सामाजिक प्रतिष्ठा र प्रभावको प्रतीक हो । यसले मन्त्री देखि दूतावास, प्रायोजक कम्पनीसम्म पहुँच सहज बनाउँछ । कतिपयको लागि यो खेलकुद भन्दा पनि आफ्नो व्यक्तिगत नेटवर्क विस्तार गर्ने अवसर हो ।
मताधिकारको शक्ति
प्रत्येक मान्यता प्राप्त संघ सँग नेपाल ओलम्पिकको निर्वाचनमा मताधिकार हुन्छ । संघ निष्क्रिय भए पनि यसको मत नेतृत्व चयनमा निर्णायक भूमिका खेल्छ । यही कारणले निष्क्रिय संघ पनि राजनीतिक हिसाबले अत्यन्त मूल्यवान् हुन्छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय यात्रा र एक्सपोजर
अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन, एशियाली खेलकुद, वा ओलम्पिकमा प्रतिनिधित्व गर्नु व्यक्तिगत र पेशागत दृष्टिले ठूलो अवसर हो । यहाँ भत्ता, नयाँ सम्पर्क, र अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव पाइन्छ। पदमा रहेकाले यी अवसर स्वतः प्राप्त गर्छन् ।
भविष्यको सम्भावना
कहिलेकाहीँ वर्षौँ देखि निष्क्रिय संघमा अचानक अन्तर्राष्ट्रिय परियोजना, तालिम, वा उपकरणको बजेट आउँछ । पदाधिकारीहरूले भविष्यमा “धन र अवसर बर्सिने” सम्भावना सोचेर आफ्नो स्थान सुरक्षित राख्छन्।
निष्कर्ष
निष्क्रिय संघमा अडिने संस्कार नेपालमा खेलकुद विकासका लागि बाधक बनेको छ । पदलाई जिम्मेवारीको रूपमा होइन, व्यक्तिगत लाभको माध्यमका रूपमा हेर्ने मानसिकता परिवर्तन नगरी संरचनामा सुधार असम्भव छ।
सुझाव
सक्रियता, पारदर्शिता, र जवाफदेहितालाई मापदण्ड बनाएर मात्र संघको मान्यता नवीकरण गर्ने व्यवस्था गर्न सके, खेलकुदमा देखिएको यो “लिसो संस्कार” अन्त्य गर्न सकिन्छ ।
