पोखरा स्पोर्ट्स/केशव पाठक । कहिलेकाहीँ दौड केवल गन्तव्यमा पुग्नका लागि हुँदैन । केही दौड यस्ता हुन्छन्, जहाँ हरेक पाइला इतिहाससँग जोडिन्छ, हरेक सासमा भावना मिसिन्छ र हरेक फिनिस लाइनले एउटा सहर, एउटा देश चिनाउँछ । पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय म्याराथन त्यस्तै एउटा दौड हो—जहाँ दौडिने खुट्टाभन्दा बलिया छन् समर्पण, निरन्तरता र सपनाहरू ।
यही भावना बोकेर नेपाली अग्रज खेलाडीहरूको छाता संस्था नेपाल भूतपूर्व खेलाडी मञ्चको आयोजनामा २०औँ संस्करणको पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय म्याराथन यही फागुन २ गते हुँदैछ । दुई दशक लामो यात्रामा यो म्याराथनले केवल विजेता जन्माएको छैन, यसले संस्कृति, पहिचान र सम्भावनाको कथा लेख्दै आएको छ ।
दुई दशकअघि सीमित स्रोत र ठूलो सपनासहित सुरु भएको पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय म्याराथन आज आइपुग्दा नेपाली खेलकुदको जिउँदो इतिहास बनेको छ । समयसँगै बदलिँदो समाज, चुनौती र अपेक्षाबीच पनि यो म्याराथन कहिल्यै रोकिएन, कहिल्यै थाकेन । यही निरन्तरताले यसलाई एउटा प्रतियोगिताभन्दा माथि उठाएर पोखराको पहिचान र नेपाली खेलकुदको गौरव बनाइदिएको छ, जहाँ हरेक वर्ष धावकसँगै स्मृति, भावना र भविष्य पनि एउटै लयमा दौडिन्छन् ।
नेपालको जेठो म्याराथन : समयले प्रमाणित गरेको निरन्तरता
वि.सं. २०५८ सालमा सुरु भएको पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय म्याराथन नेपालकै जेठो म्याराथन हो । दक्षिण एशियाकै दोस्रो पुरानो म्याराथनका रूपमा परिचित यस प्रतियोगिताले समयसँगै आफूलाई प्रमाणित गर्दै आएको छ । राजनीतिक परिवर्तन, आर्थिक चुनौती, खेलकुद संरचनाको उतारचढाव-यी सबैका बाबजुद पनि निरन्तर आयोजना हुनु आफैंमा ठूलो उपलब्धि हो । यही निरन्तरताले पोखरा म्याराथनलाई केवल प्रतियोगिता नभई परम्परा बनाएको छ ।
‘स्वास्थ्यका लागि–पोखराका लागि’ : नाराभन्दा गहिरो दर्शन
पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय म्याराथनको मूल नारा ‘स्वास्थ्यका लागि–पोखराका लागि’ केवल शब्दहरूको संयोजन होइन । यो दर्शन हो । शारीरिक निष्क्रियता बढ्दै गएको आजको समयमा म्याराथनले दौडौं, हिँडौं, सक्रिय बनौं भन्ने सन्देश दिन्छ । साथै पोखरालाई स्वस्थ जीवनशैली, खेलकुद र पर्यटनसँग जोडेर विश्वसामु चिनाउने माध्यम पनि बनेको छ ।
पोखरा : प्राकृतिक सौन्दर्यसँगै दौडिने सपना
पोखरा स्वयंमा एउटा भावना हो । पोखराका मठ, मन्दिर, हिमालको काख, तालको छेउ, हरियाली सडक-यी सबैबीच धावकहरू दौडिँदा त्यो दृश्य खेलकुदभन्दा धेरै माथि उठ्छ । पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय म्याराथनका तस्बिर र दृश्यहरूले विश्वलाई नेपालको अर्को परिचय दिन्छ-जहाँ प्रकृति र खेलकुद एकसाथ बाँच्छन् । यही कारण यो म्याराथन पोखराको ब्रान्ड एम्बेसडर जस्तै बनेको छ ।
अग्रज खेलाडीहरूको योगदान : अनुभवबाट जन्मिएको मञ्च
नेपाल भूतपूर्व खेलाडी मञ्चद्वारा आयोजना हुनु यस म्याराथनको सबैभन्दा बलियो पक्ष हो। खेल जीवनमा पसिना बगाएका, संघर्ष भोगेका अग्रज खेलाडीहरूले नयाँ पुस्ताका लागि बनाएको यो मञ्च भावनाले भरिएको छ । सीमित स्रोत, चुनौतीपूर्ण व्यवस्थापन र नाफाभन्दा माथि उठेको सोच—यी सबैले पोखरा म्याराथनलाई समर्पणको प्रतीक बनाएको छ । यहाँ नाफा र घाटाको कुरा भन्दा पनि निरन्तरताको सोच प्रमुख विषय बनेको छ । जहाँ हजारौं सहयोगीहरुको मन छुन समेत सफल भएको छ ।
नयाँ पुस्ताका लागि सपना देख्ने मञ्च
आज नेपालका धेरै युवा धावकहरूको लक्ष्य पोखरा म्याराथनमा सहभागिता जनाउनु हो । यो म्याराथनले केवल प्रतिस्पर्धा होइन, आत्मविश्वास, अनुशासन र लक्ष्य दिन्छ । कसैले यहाँ पहिलो पटक दौड्ने सपना देख्छ, कसैले राष्ट्रिय पहिचान बनाउने । यस अर्थमा पोखरा म्याराथन नेपाली एथलेटिक्सको नर्सरी जस्तै बनेको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता : प्रतिस्पर्धाबाट स्तर उकास्दै
विगतका संस्करणहरूमा विभिन्न देशका धावकहरूको सहभागिताले पोखरा म्याराथनलाई साँच्चै अन्तर्राष्ट्रिय बनाएको छ । विदेशी खेलाडीहरूसँगको प्रतिस्पर्धाले नेपाली धावकहरूलाई अझ मेहनत गर्न प्रेरित गरेको छ । २०औँ संस्करणलाई अझ व्यवस्थित, सुरक्षित र प्रतिस्पर्धात्मक बनाउन आयोजकहरू सक्रिय देखिएका छन्, जसले प्रतियोगिताको स्तर थप उकास्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
खेल पर्यटनको बलियो आधार : पोखरा म्याराथन र पर्यटन प्रभाव
पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय म्याराथनले पोखराको पर्यटनमा प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष दुवै प्रभाव पारेको छ । प्रतियोगिताका बेला स्वदेशी तथा विदेशी धावक, प्रशिक्षक, समर्थक, अफिसियल र सञ्चारकर्मी पोखरा पुग्दा होटल, रेष्टुरेन्ट, यातायात, गाइड सेवा र स्थानीय व्यवसाय चलायमान बनेका छन् । विदेशी धावक र अतिथिहरूले म्याराथनपछि पोखराका ताल, हिमाल, ट्रेकिङ मार्ग र संस्कृतिको अनुभव लिँदा उनीहरू खेलाडी मात्र नभई पर्यटन दूत बनेका छन् । उनीहरूका तस्बिर, अनुभव र कथाहरू सामाजिक सञ्जालमार्फत विश्वभर फैलिँदा पोखराको ब्रान्ड अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रवद्र्धन भएको छ । यस अर्थमा पोखरा म्याराथन केवल एक दिनको खेलकुद कार्यक्रम होइन, यो दीर्घकालीन पर्यटन लगानी जस्तै बनेको छ ।
सुजल डेरीको साथ एक दशकको निरन्तरता
पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय म्याराथनको यात्रामा निरन्तरताको अर्को बलियो आधार बनेको छ—सुजल डेरीको एक दशक लामो साथ । खेलकुद र स्वास्थ्यबीचको गहिरो सम्बन्धलाई आत्मसात् गर्दै सुजल डेरीले विगत एक दशकदेखि यो ऐतिहासिक म्याराथनलाई निरन्तर सहयोग गर्दै आएको छ । प्रायोजन केवल आर्थिक सहयोगमा सीमित नरही खेलाडीको पोषण, स्वास्थ्य सन्देश र स्वच्छ जीवनशैली प्रवद्र्धनसँग जोडिँदा पोखरा म्याराथनको उद्देश्य अझ मजबुत बनेको छ । निजी क्षेत्रको यस्तो दीर्घकालीन प्रतिबद्धताले पोखरा म्याराथनलाई स्थायित्व दिएको मात्र होइन, नेपाली खेलकुदमा उत्तरदायी प्रायोजनको उदाहरण पनि स्थापित गरेको छ ।
प्रविधिमैत्री पोखरा म्याराथन
समयसँगै पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय म्याराथन पनि परम्परागत व्यवस्थापनबाट प्रविधिमैत्री अभ्यासतर्फ अघि बढ्दै गएको छ, जसको पछाडि विदेशस्थित नेपाली समुदायको महत्वपूर्ण साथ रहेको छ । नेपाल रन युके र गैर आवाशिय नेपाली संघअन्तर्गतका समर्थकहरूको सहयोगमा सहभागी दर्ता प्रणाली, टाइमिङ व्यवस्थापन, नतिजा प्रकाशन तथा सञ्चार प्रवाहलाई डिजिटल माध्यमबाट प्रभावकारी बनाउने प्रयास गरिएको छ । यसले म्याराथनलाई थप पारदर्शी, विश्वसनीय र अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुकूल बनाएको छ । प्रविधिको प्रयोग केवल व्यवस्थापन सहजताका लागि मात्र होइन, पोखरा म्याराथनलाई विश्वका अन्य प्रतिष्ठित म्याराथनहरूसँग जोड्ने सेतुका रूपमा पनि स्थापित गर्दैछ, जहाँ विदेशमा रहेका नेपालीको योगदानले स्वदेशको खेलकुदलाई आधुनिक दिशातर्फ अघि बढाइरहेको छ ।
चर्चा, चासो र २०औँ संस्करणको महत्व
२०औँ संस्करण आफैंमा एउटा इतिहास हो । यो केवल अर्को संस्करण होइन, दुई दशकको यात्राको उत्सव हो । खेलाडी, प्रशिक्षक, खेलप्रेमी, स्वयंसेवक र पोखरेली सबैमा उत्साह देखिनु स्वाभाविक हो । फागुन २ गते पोखरा फेरि एकपटक दौडिनेछ-भावनासँगै ।
अन्त्यमा, दौड जसले पोखरा र नेपाली खेलकुद जोड्छ पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय म्याराथन दौड मात्र होइन, यो पहिचानको कथा हो । यसले पोखरालाई चिनाएको छ, नेपाली खेलकुदलाई उचाइ दिएको छ र भावी पुस्तालाई सपना देख्न सिकाएको छ । फागुन २ गते, पोखराको सडकमा दौडिनेछन् धावकहरू मात्र होइन-दौडिनेछ नेपाली खेलकुदको आत्मा, स्वास्थ्यको सन्देश र उज्यालो भविष्यको आशा ।
